Even niet helpen is soms juist helpen

In een van onze vorige blogs schreven we over het belang van autonomie: kinderen de ruimte geven om zelf te ontdekken, keuzes te maken en dingen zelf te doen. Procesgericht werken sluit hier heel mooi op aan. Als we kinderen de ruimte geven om zelf te handelen, is het belangrijk dat we niet te snel bepalen hoe iets moet worden gedaan of hoe het eindresultaat eruit moet zien.

Een tekening met één grote krabbel, een toren die steeds omvalt of een kind dat eindeloos probeert een puzzelstukje op de goede plek te krijgen. Als volwassene kijk je vaak naar het eindresultaat. Is de toren gelukt? Is de puzzel af? Is de tekening mooi geworden?

Bij procesgericht werken kijken we juist naar iets anders: wat gebeurt er tijdens het spelen en ontdekken? We kijken dus niet alleen naar wat een kind uiteindelijk maakt of bereikt, maar vooral naar wat het onderweg probeert, ontdekt en leert. Kinderen leren ontzettend veel terwijl ze bezig zijn. Misschien lukt iets niet meteen, maar probeert een kind het opnieuw. Het ontdekt dat een toren steviger wordt als de blokken recht op elkaar staan. Of het merkt dat een puzzelstukje toch niet past en probeert een andere plek.

Dat proces is waardevol. Je kind oefent, ontdekt, denkt na, probeert opnieuw en leert van wat er gebeurt. Daarom hoeft een activiteit niet altijd een duidelijk eindresultaat te hebben. Vaak is juist het onderzoeken en experimenteren het allerbelangrijkste.

Natuurlijk is het leuk als een kind trots zijn kunstwerk laat zien. Je kunt dan enthousiast reageren op wat je kind heeft gemaakt, maar ook op wat je kind heeft gedaan.

In plaats van alleen te zeggen: ‘Wat een mooie toren!’ kun je bijvoorbeeld vragen: ‘Hoe heb je ervoor gezorgd dat hij zo hoog werd?’

Of: ‘Ik zag dat je toren omviel. Wat heb je toen gedaan?’

Zo help je je kind om stil te staan bij zijn eigen aanpak, oplossingen en ontdekkingen.

Fouten maken mag

Procesgericht werken betekent ook dat er ruimte is om dingen uit te proberen zonder dat het meteen goed hoeft te gaan. Als je kind een ingewikkeld bouwwerk maakt, merkt het misschien dat het instort. Dat kan jammer zijn, maar het biedt ook een nieuwe kans: wat kun je anders proberen?

Door even af te wachten en vragen te stellen, krijgt je kind de kans om zelf na te denken en oplossingen te bedenken.

‘Wat denk je dat er gebeurt als je deze eronder zet?’

Zo ontwikkelt een kind niet alleen een vaardigheid, maar ook het vertrouwen: ‘Ik kan zelf iets proberen.’

De volwassene hoeft niet altijd het antwoord te geven

Bij procesgericht werken ben je nieuwsgierig naar wat een kind bezighoudt. In plaats van steeds te vertellen en voor te doen hoe iets moet, geef je ruimte om zelf te ontdekken.

Een kind dat met water speelt, hoeft bijvoorbeeld niet altijd een opdracht te krijgen. Het kan zelf ontdekken welke voorwerpen blijven drijven en welke naar de bodem zakken.

Je kunt aansluiten met een vraag: ‘Wat denk je, blijft deze steen boven water?’ En daarna samen kijken wat er gebeurt. Zo ontstaat er leren vanuit nieuwsgierigheid.

Ook thuis kun je procesgericht werken

Je hoeft hiervoor geen speciale activiteiten te organiseren. Juist in alledaagse handelingen liggen veel kansen. Laat je kind bijvoorbeeld zelf proberen om:

• een jas aan te trekken;
• een boterham te smeren;
• een toren te bouwen;
• een tas in te pakken;
• een probleem tijdens het spelen op te lossen;
• iets te maken met klei, papier of blokken.

Het kan soms sneller zijn om even te helpen of het voor te doen. Maar wanneer je de tijd hebt, of tijd kunt maken, is het waardevol om eerst te kijken wat je kind zelf kan proberen.

Bewonder niet alleen het resultaat

Procesgericht werken vraagt van ons als volwassenen soms een kleine verandering in hoe we kijken.

Niet alleen:

‘Wat heeft mijn kind gemaakt?’

maar ook:

‘Wat heeft mijn kind ontdekt?’
‘Wat heeft het geprobeerd?’
‘Waar werd het nieuwsgierig van?’
‘Hoe heeft het een probleem opgelost?’

Want juist tijdens die kleine momenten van proberen, mislukken, opnieuw beginnen en ontdekken, gebeurt er ontzettend veel.

Het mooiste resultaat van spelen en ontdekken is daarom niet altijd wat er aan het einde ligt. Het is wat een kind onderweg heeft geleerd.

Knutselen

Knutselen kan een mooi voorbeeld zijn van procesgericht werken. Als ouder vind je het vaak leuk om aan het einde van de dag een vrolijk, herkenbaar werkje mee naar huis te krijgen. Een vlinder die duidelijk een vlinder is, een herfstboom met gekleurde blaadjes of een kerstknutselwerkje dat mooi op de koelkast kan hangen.

Voor een jong kind gaat het bij knutselen helemaal niet om een perfect eindresultaat. Als een pedagogisch professional een voorbeeld maakt en vervolgens alle kinderen vraagt om precies hetzelfde te maken, is er weinig ruimte voor eigen keuzes. Het kind volgt dan vooral de stappen van de volwassene. Bij procesgericht werken kan het juist anders gaan.

Het is bijvoorbeeld leuk om een verhaal voor te lezen en kinderen zelf aan de slag te laten gaan met het thema van het boek. Er kunnen verschillende materialen aangeboden worden en vervolgens kan je kind zelf kiezen waarmee het aan de slag gaat. Lekker plakken met (te) veel lijm, knippen en scheuren. Kleuren gebruiken die misschien niet helemaal bij elkaar passen. Het is allemaal nodig om te ontdekken en te leren en vooral om je eigen creativiteit te ontwikkelen.

Je kind oefent op die manier met plakken, scheuren, knippen, voelen, kiezen en combineren. Het ontdekt wat er gebeurt als je veel of weinig lijm gebruikt, leert materialen kennen en maakt eigen keuzes.

Carin Dillema

Pedagogisch Coach SKBNM